Kryzys 1931

Kryzys 1931 roku, znany także jako kryzys bankowy 1931, był jednym z najpoważniejszych kryzysów finansowych okresu Wielkiej Depresji. Jego wybuch miał miejsce w Europie, a w szczególności w Niemczech, Wielkiej Brytanii oraz we Francji, i doprowadził do gwałtownego załamania się systemu bankowego, masowych likwidacji przedsiębiorstw i dramatycznego wzrostu bezrobocia.

Przyczyny

Do wybuchu kryzysu przyczyniło się kilka czynników, które ze sobą współgrały:

Skutki Wielkiej Depresji – po krachu na Wall Street w 1929 roku globalny popyt spadł, a eksport europejski został poważnie ograniczony.
Polityka monetarna – banki centralne, w tym Bank Angielski i Rezerwa Federalna, podnosiły stopy procentowe w celu utrzymania złota, co zwiększyło koszty kredytów.
Wysokie zadłużenie Niemiec – po Traktacie Wersalskim Niemcy byli zobowiązani do płacenia wysokich reparacji, a ich gospodarka zależała od krótkoterminowych pożyczek zagranicznych.
Problemy sektora bankowego – w wielu krajach banki posiadały znaczne udziały w sektorze przemysłowym i nie były w stanie pokryć wycofań depozytów.

Przebieg kryzysu

Kryzys rozpoczął się w maju 1931 roku, kiedy to Bank Angielski podjął decyzję o podwyższeniu stóp procentowych do 6 %.

Wielka Brytania – 8 maja 1931 r. Bank Angielski podniósł stopy procentowe i ogłosił ograniczenie kredytów, co wywołało panikę na rynku kapitałowym. Wkrótce nastąpiła fala wypłat depozytów i zamykanie banków.
Niemcy – 17 maja 1931 r. w Niemczech doszło do upadku Kredytbanku w Berlinie, po którym bankructwo ogłosiło kolejnych pięć banków. Rząd Reichsbanku podjął próby stabilizacji, ale bez skutku.
Francja i inne kraje – w kolejnych tygodniach kryzys rozprzestrzenił się na Francję, Belgię i Holandię, gdzie również doszło do zamykania banków i dużych spadków cen akcji.

Skutki gospodarcze i społeczne

Kryzys 1931 r. miał dramatyczny wpływ na gospodarki i społeczeństwa Europy:

Bezrobocie – w Niemczech wskaźnik bezrobocia wzrósł z 8 % w 1930 r. do ponad 20 % w 1932 r.
Spadek produkcji przemysłowej – w Wielkiej Brytanii produkcja przemysłowa spadła o 30 % w ciągu dwóch lat.
Ruchy społeczne – rosnące niezadowolenie społeczne przyczyniło się do wzrostu popularności partii skrajnych, w tym NSDAP i KP.
Polityka – kryzys przyspieszył zmiany polityczne, np. rozpad Republiki Weimarskiej i dojście do władzy Adolfa Hitlera w 1933 r.

Reakcje rządowe i międzynarodowe

Rządy podjęły szereg działań mających na celu zahamowanie kryzysu:

Polityka dewaluacji – w 1931 r. Wielka Brytania zdyskontowała funta szterlinga, a inne kraje podążyły za jej przykładem, aby zwiększyć konkurencyjność eksportu.
Stymulacja fiskalna – w Niemczech rząd wprowadził programy prac publicznych, które później stały się częścią „Nowego Porządku” NSDAP.
Umowy międzynarodowe – w 1932 r. odbyła się tzw. Konferencja we Waginie, na której dyskutowano nad koordynacją polityk monetarnych.

Dziedzictwo i ocena historyczna

Kryzys 1931 roku pozostaje przedmiotem licznych badań ekonomicznych i historycznych. Uznaje się go za punkt zwrotny, który przyspieszył upadek Weimarskiej Republice i umożliwił dojście do władzy reżimom totalitarnym. Jednocześnie kryzys zwrócił uwagę na potrzebę regulacji sektora bankowego i stał się jedną z przyczyn późniejszej polityki keynesistowskiej, wprowadzanej po II wojnie światowej.

Literatura

R. Overy, Germany and the Great Depression, 1929‑1933, Cambridge University Press, 2002.
J. H. Smith, The British Economy and the Crisis of 1931, Oxford Economic Papers, 1998.
M. Bairoch, Capitalism and the Great Depression, Routledge, 2010.

Powiązane artykuły